Een tand of kies kan onverwacht afbreken. Dat kan gebeuren tijdens het eten, door een val of ongeluk, maar soms ook doordat een tand al verzwakt was door een grote vulling, slijtage of tandbederf.
Soms breekt slechts een klein stukje glazuur af en heeft u nauwelijks klachten. In andere gevallen ontstaat hevige pijn of is het binnenste gedeelte van de tand zichtbaar.
Wat moet u doen als een tand afbreekt? En hoe snel moet u naar de tandarts?
Het belangrijkste is om de beschadigde tand te laten beoordelen, ook wanneer u geen pijn heeft. Hoe de tand kan worden hersteld, hangt af van de grootte en diepte van de breuk en de conditie van de tand.
Waarom kan een tand of kies afbreken?
Een gezonde tand is sterk, maar kan bij voldoende kracht beschadigd raken.
Een tand kan bijvoorbeeld afbreken door een val, sportongeval of harde klap tegen het gebit. Ook onverwacht bijten op iets hards kan een stukje tand of kies doen afbreken.
Soms is de tand al verzwakt. Dat kan bijvoorbeeld komen door een grote bestaande vulling, cariës of een eerdere wortelkanaalbehandeling.
Ook tandenknarsen en langdurige zware belasting kunnen bijdragen aan slijtage, scheurtjes of breuk van tanden en restauraties.
Daarom is het belangrijk om niet alleen de breuk te herstellen, maar waar mogelijk ook te onderzoeken waarom de tand is afgebroken.
Hoe ernstig is een afgebroken tand?
Niet iedere afgebroken tand is even ernstig.
Bij een oppervlakkige breuk kan alleen een klein stukje glazuur ontbreken. Dat kan vooral scherp aanvoelen, terwijl er weinig of geen pijn aanwezig is.
Wanneer de breuk dieper loopt en het onderliggende tandbeen – het dentine – blootligt, kan de tand gevoeliger worden voor koude, warmte of aanraking.
Bij een nog diepere breuk kan de pulpa, het levende weefsel met zenuwen en bloedvaten in de tand, betrokken zijn. Dan kan snelle tandheelkundige beoordeling extra belangrijk zijn.
Aan de buitenkant is niet altijd goed te beoordelen hoe diep een breuk loopt. Daarom is controle door een tandarts verstandig.
Wat moet u direct doen als een tand is afgebroken?
Probeer eerst rustig te bekijken wat er is gebeurd.
Spoel uw mond voorzichtig met water wanneer er vuil of bloed aanwezig is. Vermijd voorlopig kauwen met de beschadigde tand en wees voorzichtig met zeer harde voeding.
Is een stukje van de tand afgebroken en kunt u het vinden? Bewaar het fragment en neem het mee naar de tandarts. In sommige situaties kan een tandfragment worden gebruikt bij het herstel.
Is er een scherpe rand ontstaan die uw tong of wang irriteert? Probeer er niet zelf aan te vijlen of te slijpen.
Neem vervolgens contact op met de tandarts en beschrijf wat er is gebeurd en welke klachten u heeft.
Wat als de tand na het afbreken bloedt?
Bloed in de mond hoeft niet altijd uit de tand zelf te komen. Bij een val of trauma kan bijvoorbeeld ook het tandvlees, de lip of de binnenkant van de wang beschadigd zijn.
Wanneer er vanuit het midden van het afgebroken tandoppervlak een rood of roze gedeelte zichtbaar is, kan de pulpa betrokken zijn.
Dat is een reden om de tand snel te laten beoordelen.
Bij een bloedende wond aan het tandvlees of de lip kunt u voorzichtig druk uitoefenen met een schoon gaasje.
Blijft een wond hevig bloeden of is er sprake van uitgebreider letsel aan het gezicht of de kaak, dan kan aanvullende medische beoordeling nodig zijn.
Wat als u geen pijn heeft?
Geen pijn betekent niet automatisch dat de beschadiging onschuldig is.
Een tand kan afgebroken of gescheurd zijn zonder dat dit onmiddellijk pijn veroorzaakt. Ook kan een bestaande vulling zijn afgebroken terwijl de tand zelf nog rustig aanvoelt.
Laat de tand daarom toch controleren.
De tandarts kan beoordelen hoe groot de beschadiging is, of er een scheur aanwezig lijkt te zijn en of het binnenste gedeelte van de tand gevaar loopt.
Wanneer is een afgebroken tand spoed?
Niet iedere kleine breuk vereist onmiddellijke spoedbehandeling.
Snelle beoordeling is vooral belangrijk wanneer u hevige pijn heeft, de tand sterk gevoelig is, een groot gedeelte is afgebroken of het binnenste van de tand zichtbaar lijkt.
Neem ook snel contact op wanneer de tand na een ongeval losstaat, verplaatst is of wanneer meerdere tanden zijn beschadigd.
Bij duidelijke zwelling, koorts of tekenen van een infectie is eveneens beoordeling nodig.
Na ernstig letsel aan het gezicht of de kaak, bewustzijnsverlies, aanhoudende hevige bloeding of andere ernstige klachten is medische beoordeling belangrijk en kan tandheelkundige zorg onderdeel zijn van een bredere traumabeoordeling.
Wat als een tand helemaal uit de mond is?
Een volledig uitgeslagen blijvende tand is een andere situatie dan een afgebroken tand en vereist snelle actie.
Pak een uitgeslagen blijvende tand alleen bij de kroon vast en probeer de wortel zo weinig mogelijk aan te raken.
Wanneer de tand vuil is, moet deze voorzichtig worden behandeld en niet worden geschrobd. Neem direct contact op met een tandarts of spoedtandarts voor instructies en snelle behandeling.
Kan de blijvende tand niet direct worden teruggeplaatst, dan kan deze tijdelijk vochtig worden bewaard, bijvoorbeeld in melk, terwijl u zo snel mogelijk tandheelkundige hulp zoekt.
Een uitgeslagen melktand mag niet worden teruggeplaatst.
Dit onderscheid is belangrijk, vooral bij een ongeval met een kind.
Kan een afgebroken stukje tand worden teruggeplaatst?
Soms wel.
Wanneer een relatief intact stuk van een voortand is afgebroken, kan de tandarts in bepaalde situaties onderzoeken of het fragment weer aan de tand kan worden bevestigd.
Of dat mogelijk is, hangt af van de breuk, de toestand van het fragment en de resterende tand.
Daarom is het verstandig om een gevonden tandfragment mee te nemen naar de afspraak.
Wanneer terugplaatsen niet mogelijk is, bestaan er meestal andere mogelijkheden om de vorm van de tand te herstellen.
Hoe onderzoekt de tandarts een afgebroken tand?
De tandarts bekijkt eerst hoeveel tandweefsel verloren is gegaan en hoe diep de breuk loopt.
Ook wordt gekeken of de tand gevoelig is, of deze nog stevig staat en of er aanwijzingen zijn dat de pulpa betrokken is.
Bij een ongeval kan daarnaast worden gecontroleerd of omliggende tanden, tandvlees en andere structuren beschadigd zijn.
Afhankelijk van de situatie kan een röntgenfoto nodig zijn om aanvullende informatie te verkrijgen die aan de buitenkant niet zichtbaar is.
Pas daarna kan worden bepaald welke behandeling het meest geschikt is.
Kan een klein afgebroken stukje tand worden gerepareerd?
Vaak wel.
Bij een kleine beschadiging kan het soms voldoende zijn om een scherpe rand glad te maken. Wanneer meer herstel nodig is, kan de ontbrekende vorm bijvoorbeeld met composiet worden opgebouwd.
Composiet is tandkleurig materiaal waarmee de vorm en functie van de tand kunnen worden hersteld.
Welke oplossing geschikt is, hangt af van de locatie en omvang van de beschadiging en van de belasting van de tand.
Wanneer is een kroon nodig?
Wanneer een groot gedeelte van een tand of kies verloren is gegaan, kan een eenvoudige composietrestauratie soms onvoldoende stevigheid bieden.
In bepaalde situaties kan dan een kroon of een andere restauratieve oplossing worden overwogen.
Daarbij wordt onder andere gekeken naar hoeveel gezond tandweefsel nog aanwezig is, waar de breuk loopt en hoeveel belasting de tand tijdens het kauwen krijgt.
Een kroon is dus niet automatisch nodig bij iedere afgebroken tand.
Wanneer is een wortelkanaalbehandeling nodig?
Wanneer de pulpa door de breuk ernstig beschadigd of ontstoken raakt, kan een wortelkanaalbehandeling nodig zijn om de tand te behouden.
Dit is echter niet bij iedere diepe breuk automatisch het geval.
De behandeling hangt onder andere af van de diepte van de beschadiging, de toestand van de pulpa en – bij trauma – hoeveel tijd sinds het ongeval is verstreken.
De tandarts beoordeelt daarom eerst of en welke behandeling van de pulpa nodig is.
Kan een afgebroken tand altijd worden behouden?
Helaas niet altijd.
Veel afgebroken tanden kunnen worden hersteld, maar de mogelijkheden zijn afhankelijk van de plaats en ernst van de breuk.
Wanneer een breuk zeer diep onder het tandvlees of richting de wortel loopt, kan herstel moeilijker worden.
Ook een verticale wortelfractuur kan de prognose sterk beïnvloeden.
Wanneer behoud niet verantwoord of voorspelbaar mogelijk is, kan extractie worden besproken. Daarna kan indien nodig worden gekeken naar mogelijkheden om de ontbrekende tand te vervangen.
Wat moet u vooral niet doen bij een afgebroken tand?
Probeer de tand niet zelf te repareren met huishoudlijm of andere materialen.
Vijl of slijp een scherpe tandrand ook niet zelf.
Blijf daarnaast niet weken doorlopen met een duidelijke breuk alleen omdat de tand geen pijn doet.
Een tandheelkundige beoordeling geeft duidelijkheid over de ernst van de beschadiging en voorkomt dat een behandelbare situatie onnodig verder verslechtert.
Wat kunt u doen tegen pijn totdat u bij de tandarts bent?
Vermijd voorlopig kauwen aan de kant van de beschadigde tand en kies zo nodig voor zachtere voeding.
Bij pijn kan paracetamol voor veel mensen een mogelijkheid zijn wanneer dit volgens de bijsluiter veilig gebruikt kan worden.
Andere pijnstillers, zoals ibuprofen, zijn niet voor iedereen geschikt. Bij twijfel, bepaalde aandoeningen, medicijngebruik of zwangerschap kunt u hierover overleggen met uw arts of apotheker.
Bij zwelling na een trauma kan een koud kompres tegen de buitenzijde van de wang prettig zijn. Leg ijs niet rechtstreeks op de huid of tegen de beschadigde tand.
Kan een afgebroken tand later alsnog problemen geven?
Ja. Ook nadat een tand aanvankelijk rustig lijkt, kunnen klachten soms later ontstaan.
Dat geldt vooral na een trauma. De pulpa kan beschadigd zijn zonder dat dit onmiddellijk duidelijke klachten veroorzaakt.
Daarom kan de tandarts in bepaalde situaties adviseren om een beschadigde tand later opnieuw te controleren.
Neem eerder contact op wanneer de tand pijnlijk wordt, duidelijk van kleur verandert, zwelling ontstaat of andere nieuwe klachten optreden.
Hoe kunt u voorkomen dat opnieuw een tand afbreekt?
Niet ieder ongeluk is te voorkomen, maar sommige risico’s kunnen wel worden verminderd.
Gebruik bij contactsporten bijvoorbeeld een geschikte gebitsbeschermer.
Heeft u last van tandenknarsen of breken regelmatig stukjes van tanden, vullingen of kronen af? Bespreek dit dan met uw tandarts. Er kan dan worden onderzocht of overbelasting een rol speelt.
Daarnaast is het belangrijk om cariës tijdig te behandelen en bestaande grote restauraties regelmatig te laten controleren.
Afgebroken tand laten behandelen in Leiden
Heeft u een tand of kies afgebroken? Neem dan contact op met We Smile Tandartsen in Leiden.
We beoordelen hoe groot de beschadiging is, of het binnenste van de tand betrokken is en welke mogelijkheden er zijn om de tand te herstellen.
Een kleine breuk kan soms relatief eenvoudig worden gerepareerd. Bij grotere beschadigingen kan een uitgebreidere behandeling nodig zijn.
Heeft u na een ongeval hevige pijn, een losstaande of verplaatste tand, een grote breuk of een zichtbaar rood/roze gedeelte in de tand? Neem dan zo snel mogelijk contact met ons op.Heeft u een tand afgebroken? Maak een afspraak zodat we kunnen beoordelen welke behandeling nodig is.