Gaatjes, ook wel cariës genoemd, behoren tot de meest voorkomende problemen in het gebit. Gelukkig kunt u zelf veel doen om de kans op gaatjes te verkleinen.
Goed poetsen is daarbij belangrijk, maar gaatjes voorkomen draait om meer dan alleen de tandenborstel. Ook fluoride, uw eet- en drinkgewoonten, het aantal momenten waarop uw tanden met suikers in aanraking komen en uw persoonlijke gevoeligheid voor cariës spelen een rol.
In dit artikel leggen we uit hoe gaatjes ontstaan en wat u dagelijks kunt doen om uw tanden en kiezen zo goed mogelijk te beschermen.
Wat is een gaatje?
Een gaatje ontstaat niet van het ene op het andere moment.
Op uw tanden en kiezen vormt zich voortdurend een laagje tandplak waarin bacteriën aanwezig zijn. Wanneer deze bacteriën suikers uit eten en drinken verwerken, ontstaan zuren. Deze zuren kunnen mineralen aan het tandoppervlak onttrekken. Dit wordt demineralisatie genoemd.
Uw speeksel helpt het tandoppervlak daarna weer te herstellen. Fluoride ondersteunt dit herstelproces en maakt het tandoppervlak beter bestand tegen zuuraanvallen.
Wanneer de balans gedurende langere tijd te vaak richting mineraalverlies verschuift, kan uiteindelijk cariës ontstaan.
Kun je een beginnend gaatje nog stoppen?
In een vroeg stadium kan cariës soms worden afgeremd of tot stilstand worden gebracht zonder direct te boren.
Wanneer het tandoppervlak nog niet daadwerkelijk is ingestort, kunnen betere mondhygiëne, fluoride en aanpassing van eet- en drinkgewoonten helpen om het proces onder controle te krijgen. Fluoride kan de remineralisatie van vroege glazuurlaesies bevorderen.
Wanneer er eenmaal een echte caviteit is ontstaan, kan herstel met een vulling noodzakelijk zijn.
Daarom is het waardevol om cariës vroeg te ontdekken.
1. Poets twee keer per dag met fluoridetandpasta
Een van de belangrijkste maatregelen tegen gaatjes is twee keer per dag zorgvuldig poetsen met fluoridetandpasta.
De WHO adviseert tweemaal daags poetsen met fluoridehoudende tandpasta als belangrijke preventieve maatregel tegen cariës.
Tijdens het poetsen verwijdert u tandplak en brengt u tegelijkertijd fluoride op de tanden aan.
Neem de tijd om alle oppervlakken van het gebit te bereiken. Vergeet daarbij vooral de achterste kiezen en de overgang tussen tanden en tandvlees niet.
Een elektrische tandenborstel kan hierbij een handig hulpmiddel zijn, maar een goede en consequente poetstechniek blijft het belangrijkst.
2. Reinig ook tussen uw tanden en kiezen
Met alleen een tandenborstel bereikt u niet iedere ruimte tussen de tanden en kiezen even goed.
Afhankelijk van uw gebit kan aanvullende reiniging met bijvoorbeeld ragers nodig zijn. Hiermee kunt u tandplak verwijderen op plaatsen waar de tandenborstel moeilijk bij komt.
Welke methode en maat geschikt zijn, verschilt per persoon. Uw tandarts of mondhygiënist kan dit beoordelen en voordoen.
3. Let niet alleen op hoeveel suiker u eet
Suiker speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van cariës. Bacteriën in tandplak zetten suikers om in zuren die bijdragen aan demineralisatie van het tandoppervlak.
Daarom is het verstandig niet alleen te kijken naar snoep.
Ook frisdrank, vruchtensap, zoete koffie of thee, koek, honing en allerlei andere producten kunnen vrije suikers bevatten.
De WHO adviseert de consumptie van vrije suikers te beperken om onder andere het risico op cariës te verminderen.
4. Beperk het aantal eet- en drinkmomenten
Naast wat u eet en drinkt, is ook uw dagelijkse patroon belangrijk.
Na consumptie van producten met fermenteerbare koolhydraten kunnen bacteriën zuren produceren. Wanneer u gedurende de hele dag steeds opnieuw eet of zoete dranken drinkt, wordt het gebit herhaaldelijk aan zulke zuuraanvallen blootgesteld.
Probeer daarom niet voortdurend te snacken of te nippen aan zoete dranken.
Geef uw mond tussen eet- en drinkmomenten ook rust.
5. Kies water als dagelijkse dorstlesser
Water bevat geen suiker en veroorzaakt geen cariës door suikerconsumptie.
Frisdrank en veel andere zoete dranken bevatten daarentegen vrije suikers. Daarnaast kunnen zure dranken ook een ander probleem veroorzaken: tanderosie, waarbij zuren het tandoppervlak rechtstreeks kunnen aantasten.
Water is daarom een eenvoudige en verstandige keuze als dagelijkse dorstlesser. Ook de WHO noemt water als voorkeursdrank binnen de preventie van mondziekten.
6. Laat uw gebit regelmatig controleren
Een beginnend cariësproces veroorzaakt meestal geen pijn. Wanneer u wacht totdat een tand pijn gaat doen, kan het probleem al verder gevorderd zijn.
Tijdens een controle kan de tandarts kijken naar plekken waar cariës gemakkelijk ontstaat, zoals tussen tanden en kiezen, rondom bestaande restauraties en in groeven van kiezen.
Wanneer daar aanleiding voor is, kunnen röntgenfoto’s worden gemaakt om gebieden te beoordelen die tijdens een gewone inspectie niet volledig zichtbaar zijn.
Hoe vaak controle verstandig is, verschilt per persoon. Iemand die nauwelijks gebitsproblemen heeft, kan een ander controle-interval hebben dan iemand die regelmatig nieuwe cariës ontwikkelt.
7. Extra fluoride bij een verhoogd risico op gaatjes
Voor de meeste mensen vormt dagelijks poetsen met fluoridetandpasta de basis.
Bij een verhoogd cariësrisico kan een tandarts aanvullende preventieve maatregelen adviseren. Welke aanpak geschikt is, hangt onder andere af van uw leeftijd, mondgezondheid en het risico op nieuwe cariës.
Aanvullende professionele fluoridebehandeling kan in bepaalde situaties onderdeel zijn van zo’n preventieve aanpak. Ook de recente WHO-richtlijn over cariës behandelt fluoridebehandelingen en andere preventieve/minimaal invasieve interventies.
Gebruik producten met een afwijkend of hoger fluoridegehalte alleen wanneer deze voor uw situatie geschikt zijn.
8. Sealants kunnen kiezen extra beschermen
Vooral bij kinderen en jongeren kunnen de diepe groeven in pas doorgebroken blijvende kiezen moeilijk schoon te houden zijn.
In bepaalde situaties kan de tandarts deze groeven afsluiten met een dun beschermend materiaal. Dit noemen we sealen.
Hierdoor worden diepe groeven beter afgesloten voor voedselresten en bacteriën. Sealen is niet voor iedere kies automatisch nodig; de tandarts beoordeelt het individuele cariësrisico en de vorm en conditie van de kies.
Waarom krijgt de ene persoon sneller gaatjes dan de andere?
Twee mensen kunnen vergelijkbaar poetsen en toch een verschillend risico op cariës hebben.
Het ontstaan van gaatjes wordt namelijk beïnvloed door meerdere factoren. Denk aan de hoeveelheid tandplak, eet- en drinkgewoonten, blootstelling aan fluoride, speeksel, de vorm en stand van tanden en kiezen en eerdere cariës.
Ook een droge mond kan het risico verhogen, omdat speeksel een belangrijke beschermende functie heeft.
Daarom werkt één standaardadvies niet voor iedereen.
Waarom krijg ik toch gaatjes terwijl ik goed poets?
Dit horen we regelmatig.
Goed poetsen is belangrijk, maar het is slechts één onderdeel van cariëspreventie.
Wanneer u bijvoorbeeld verspreid over de hele dag veel suikerhoudende producten gebruikt, bepaalde moeilijk bereikbare plekken niet goed schoon krijgt of last heeft van een droge mond, kunnen toch nieuwe problemen ontstaan.
In zo’n situatie is het nuttiger om samen te onderzoeken waarom de cariës blijft ontstaan dan alleen te adviseren nog harder te poetsen.
Wat als u toch een gaatje heeft?
Niet ieder cariësproces hoeft op dezelfde manier behandeld te worden.
Bij een vroege laesie kan soms worden geprobeerd het proces met preventieve maatregelen tot stilstand te brengen. De nieuwste WHO-richtlijn benadrukt eveneens preventie en waar passend minder invasieve behandeling van cariës.
Wanneer er een caviteit is ontstaan die niet meer op deze manier kan worden beheerst, kan restauratieve behandeling nodig zijn.
Hoe eerder een probleem wordt ontdekt, hoe meer mogelijkheden er doorgaans zijn om gezond tandweefsel te behouden.
Gaatjes voorkomen bij kinderen
Goede gewoonten beginnen al bij het eerste tandje.
Zodra tanden doorbreken, is dagelijkse verzorging met een geschikte fluoridetandpasta belangrijk. Bij jonge kinderen moeten ouders het poetsen uitvoeren of ondersteunen en erop letten dat alle tanden goed worden bereikt.
Daarnaast spelen eet- en drinkgewoonten een grote rol. Vooral het voortdurend aanbieden van zoete drankjes en tussendoortjes vergroot de blootstelling van tanden aan suikers.
De tandarts kan ouders helpen met advies dat past bij de leeftijd en ontwikkeling van het kind.
Gaatjes voorkomen bij We Smile Tandartsen in Leiden
Wilt u weten hoe gezond uw gebit is of krijgt u ondanks goed poetsen regelmatig nieuwe gaatjes?
Bij We Smile Tandartsen in Leiden kijken we niet alleen óf er cariës aanwezig is, maar ook naar factoren die het risico kunnen verhogen. Op basis daarvan kunnen we advies geven over poetsen, fluoride, voeding en aanvullende mondverzorging.
Wanneer extra begeleiding nodig is, kan ook onze mondhygiënist helpen bij het verbeteren van de dagelijkse mondverzorging.
Wilt u uw gebit laten controleren? Maak dan een afspraak voor een periodieke controle.