Een tand of kies kan door een grote vulling, een breuk, slijtage of tandbederf zoveel tandweefsel verliezen dat een gewone vulling niet meer voldoende stevigheid biedt. In zo’n situatie kan een kroon worden overwogen.
Een kroon bedekt een groot gedeelte van de tand of kies en helpt de vorm en functie te herstellen. Toch heeft niet iedere beschadigde tand automatisch een kroon nodig. Soms kan een vulling of een andere restauratie voldoende zijn.
Wanneer is een kroon dan wél verstandig? Hoe wordt een kroon gemaakt en hoe lang kan deze meegaan? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit.
Wat is een kroon?
Een kroon is een op maat gemaakte restauratie die over een voorbereide tand of kies wordt geplaatst.
U kunt het vergelijken met een beschermende kap die de resterende tand omsluit en de oorspronkelijke vorm zoveel mogelijk herstelt.
De kroon wordt zo gemaakt dat deze aansluit bij uw beet en de omliggende tanden en kiezen. Bij zichtbare tanden wordt daarnaast rekening gehouden met onder andere vorm en kleur.
Een kroon wordt definitief bevestigd en blijft dus vast in de mond.
Wanneer kan een kroon nodig zijn?
Er zijn verschillende situaties waarin een tandarts een kroon kan adviseren.
Belangrijk is dat niet alleen wordt gekeken naar hoeveel tandweefsel verloren is gegaan, maar ook naar de plaats van de tand, de belasting tijdens het kauwen, bestaande vullingen, eventuele scheurtjes en de conditie van de wortel en het omliggende weefsel.
Hieronder bespreken we een aantal veelvoorkomende situaties.
1. Bij een sterk beschadigde tand of kies
Wanneer een groot gedeelte van een tand of kies is afgebroken of verloren is gegaan door cariës, kan er onvoldoende gezond tandweefsel overblijven voor een voorspelbare gewone vulling.
Een kroon kan het resterende tandweefsel omsluiten en de vorm en kauwfunctie herstellen.
Of een kroon daadwerkelijk nodig is, hangt af van hoeveel gezond tandweefsel nog aanwezig is en waar dit zich bevindt.
2. Bij een zeer grote bestaande vulling
Een tand of kies met een grote vulling bestaat soms nog maar voor een beperkt deel uit natuurlijk tandweefsel.
Wanneer de resterende wanden dun of kwetsbaar zijn, kan de kans op breuk toenemen. In zo’n situatie kan een restauratie die de verzwakte delen beter beschermt worden overwogen.
Dat hoeft overigens niet altijd een volledige kroon te zijn. Afhankelijk van de situatie kan bijvoorbeeld ook een gedeeltelijke restauratie, zoals een onlay, mogelijk zijn.
Het uitgangspunt is om waar mogelijk gezond tandweefsel te behouden.
3. Na een wortelkanaalbehandeling
Na een wortelkanaalbehandeling moet worden beoordeeld hoe de tand of kies het beste definitief kan worden hersteld.
Het is niet zo dat iedere wortelkanaalbehandelde tand automatisch een kroon nodig heeft.
Vooral bij kiezen die al veel tandweefsel hebben verloren, kan extra bescherming tegen breuk verstandig zijn. Bij andere tanden kan een andere restauratie voldoende zijn.
De tandarts kijkt daarom naar de hoeveelheid resterend tandweefsel, de locatie van de tand en de krachten die erop komen tijdens het kauwen.
4. Bij een gebroken of gescheurde tand
Een stukje van een tand kan bijvoorbeeld afbreken tijdens het eten of doordat de tand al verzwakt was door een grote vulling.
Soms kan het ontbrekende gedeelte met composiet worden hersteld. Bij grotere beschadigingen kan een kroon of gedeeltelijke kroon een betere oplossing zijn.
Bij een scheur is eerst belangrijk om te bepalen hoe diep deze loopt. Niet iedere gescheurde tand kan namelijk met een kroon worden behouden.
Daarom moet een gebroken of gescheurde tand altijd eerst zorgvuldig worden onderzocht.
5. Bij ernstige slijtage van het gebit
Tanden en kiezen kunnen in de loop van de tijd slijten. Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met knarsen of klemmen, maar ook met erosie of een combinatie van verschillende factoren.
Wanneer veel tandweefsel verloren is gegaan, kan restauratieve behandeling nodig zijn om vorm en functie te herstellen.
Een kroon kan daar in bepaalde situaties onderdeel van zijn, maar tegenwoordig wordt waar mogelijk gekeken naar behandelingen waarbij zoveel mogelijk eigen tandweefsel behouden blijft.
6. Voor het verbeteren van vorm of kleur
Een kroon kan ook de vorm en kleur van een tand veranderen.
Toch zou een volledige kroon bij een verder gezonde tand niet automatisch de eerste keuze moeten zijn wanneer het probleem alleen esthetisch is. Voor een kroon moet immers tandweefsel worden verwijderd.
Afhankelijk van de situatie kunnen minder invasieve mogelijkheden, zoals composiet of een andere esthetische restauratie, worden besproken.
Wat is het verschil tussen een kroon en een vulling?
Een vulling wordt gebruikt om een ontbrekend gedeelte van een tand of kies te herstellen. Het resterende tandweefsel blijft daarbij grotendeels vrij.
Een kroon bedekt een veel groter gedeelte van de tand.
Bij relatief beperkte schade kan een vulling voldoende zijn. Wanneer er weinig gezond tandweefsel resteert of wanneer de resterende delen onvoldoende ondersteuning hebben, kan een kroon of andere indirecte restauratie worden overwogen.
Groter betekent daarbij niet automatisch beter. Het doel is een restauratie te kiezen die voldoende sterk is en tegelijkertijd zoveel mogelijk gezond tandweefsel behoudt.
Wat is het verschil tussen een kroon en een onlay?
Tussen een gewone vulling en een volledige kroon bestaan ook andere mogelijkheden.
Een onlay is een op maat gemaakte restauratie die een gedeelte van de tand of kies bedekt. Hierbij hoeft niet altijd de gehele tand rondom te worden voorbereid zoals bij een traditionele volledige kroon.
In bepaalde situaties kan daarmee meer eigen tandweefsel behouden blijven.
Of een vulling, onlay of kroon het meest geschikt is, hangt af van de hoeveelheid en kwaliteit van het resterende tandweefsel en de belasting van de tand.
Hoe weet de tandarts of een kroon nodig is?
Voordat een kroon wordt geadviseerd, wordt de tand of kies onderzocht.
De tandarts kijkt onder andere naar de bestaande vullingen, eventuele breuken of scheuren, de hoeveelheid gezond tandweefsel en de manier waarop de tand wordt belast.
Indien nodig kan een röntgenfoto aanvullende informatie geven over bijvoorbeeld de wortel, eerdere wortelkanaalbehandelingen of andere problemen.
Daarna kunnen de verschillende behandelmogelijkheden worden besproken.
Hoe wordt een kroon geplaatst?
Het maken van een kroon gebeurt meestal in meerdere stappen.
Stap 1: voorbereiden van de tand
Wanneer voor een traditionele kroon wordt gekozen, wordt de tand of kies voorbereid. Daarbij wordt tandweefsel verwijderd zodat voldoende ruimte ontstaat voor de kroon.
Indien nodig gebeurt dit onder plaatselijke verdoving.
Stap 2: digitale scan
Na het voorbereiden moet de exacte vorm van de tand en de omliggende tanden en kiezen worden vastgelegd.
Bij We Smile Tandartsen kunnen we hiervoor gebruikmaken van een digitale 3D-scan van het gebit. Hierdoor hoeft in geschikte situaties geen traditionele afdruk met afdrukmateriaal te worden gemaakt.
Stap 3: tijdelijke kroon
De definitieve kroon wordt op maat vervaardigd. In de tussenliggende periode kan een tijdelijke kroon worden geplaatst om de voorbereide tand te beschermen.
Deze tijdelijke voorziening is niet zo sterk als de definitieve kroon. Het is daarom verstandig er voorzichtig mee om te gaan.
Stap 4: plaatsen van de definitieve kroon
Wanneer de definitieve kroon gereed is, wordt deze eerst gecontroleerd.
De tandarts beoordeelt onder andere de pasvorm, aansluiting en beet. Bij een zichtbare tand wordt ook naar de vorm en kleur gekeken.
Wanneer alles goed is, kan de kroon definitief worden bevestigd.
Doet het plaatsen van een kroon pijn?
Het voorbereiden van een vitale tand of kies kan onder plaatselijke verdoving worden uitgevoerd. Tijdens de behandeling hoort u daardoor geen scherpe pijn te voelen.
Na afloop kan de tand tijdelijk wat gevoelig zijn. Ook het tandvlees rondom de behandelde tand kan korte tijd gevoelig aanvoelen.
Aanhoudende of toenemende pijn is een reden om contact op te nemen met de tandarts.
Waar wordt een kroon van gemaakt?
Kronen kunnen uit verschillende materialen worden vervaardigd.
Tegenwoordig worden vaak tandkleurige keramische materialen gebruikt. Welk materiaal geschikt is, hangt onder andere af van de plaats van de kroon, de beschikbare ruimte, de belasting tijdens het kauwen en de gewenste uitstraling.
Een kroon op een voortand stelt bijvoorbeeld andere eisen aan esthetiek dan een kroon op een zwaar belaste kies.
De materiaalkeuze wordt daarom per situatie bepaald.
Hoe lang gaat een kroon mee?
Een kroon heeft geen vaste houdbaarheidsdatum.
Een goed functionerende kroon kan vele jaren meegaan, maar de levensduur verschilt per persoon en per tand. De oude uitspraak dat een kroon “gemiddeld 10 tot 15 jaar” meegaat zou ik daarom niet als verwachting of garantie gebruiken.
De levensduur wordt onder andere beïnvloed door de conditie van de onderliggende tand, mondhygiëne, tandvlees, belasting, knarsen of klemmen en het ontstaan van nieuwe cariës langs de rand van de kroon.
Een kroon kan zelf geen gaatje krijgen, maar de natuurlijke tand eronder nog wel.
Hoe verzorgt u een kroon?
Een kroon moet net als uw natuurlijke tanden goed worden verzorgd.
Poets tweemaal per dag zorgvuldig met fluoridetandpasta en besteed extra aandacht aan de overgang tussen kroon en tandvlees.
Ook de ruimtes naast de kroon moeten goed worden gereinigd. Afhankelijk van uw gebit kan dit bijvoorbeeld met ragers.
Regelmatige controle blijft belangrijk om niet alleen de kroon zelf, maar ook de onderliggende tand en het omliggende tandvlees te beoordelen.
Kan een kroon loskomen of breken?
Dat kan gebeuren, hoewel een kroon bedoeld is om langdurig vast te blijven zitten.
Neem contact op met de tandarts wanneer een kroon beweegt, loskomt of beschadigd raakt. Wanneer de kroon volledig los is gekomen, kunt u deze bewaren en meenemen naar uw afspraak.
Probeer een losse kroon niet zelf met huishoudelijke lijm vast te zetten.
De tandarts moet eerst beoordelen waarom de kroon is losgekomen en of de onderliggende tand nog gezond en voldoende stevig is.
Kan iedere beschadigde tand met een kroon worden gered?
Nee.
Er moet voldoende gezond en bruikbaar tandweefsel aanwezig zijn om een kroon betrouwbaar te kunnen ondersteunen. Ook de wortel en het omliggende bot en tandvlees moeten voldoende geschikt zijn.
Bij een zeer diepe breuk, ernstige aantasting van de wortel of andere grote problemen kan behoud van de tand soms niet meer voorspelbaar zijn.
Daarom wordt vóór het maken van een kroon eerst beoordeeld of restaureren nog een verantwoorde keuze is.
Kroon laten plaatsen in Leiden
Heeft u een grote vulling, is er een stuk van uw tand of kies afgebroken of wilt u weten of een kroon nodig is?
Bij We Smile Tandartsen in Leiden onderzoeken we eerst hoeveel gezond tandweefsel aanwezig is en welke restauratie bij uw situatie past.
Wanneer een kroon nodig is, kunnen we het gebit digitaal scannen voor het vervaardigen van de restauratie. Wanneer een minder uitgebreide behandeling mogelijk is, bespreken we die mogelijkheid eveneens met u.
Het uitgangspunt is niet om automatisch voor een kroon te kiezen, maar om een oplossing te vinden die functie, stevigheid en behoud van gezond tandweefsel zo goed mogelijk combineert.
Wilt u een beschadigde tand of kies laten beoordelen? Maak dan een afspraak voor persoonlijk advies.